Cách đọc pinyin tiếng Trung — bảng âm, 4 thanh điệu và 3 lỗi người Việt hay mắc
Mọi âm trong trang này đều bấm nghe được, đọc chậm hai lần để bạn kịp nhìn khẩu hình. Học hết trang là đọc được mọi từ có pinyin, kể cả chữ Hán chưa từng gặp.
Một âm tiết gồm ba phần
Lấy chữ 好 hǎo làm ví dụ: h là phụ âm đầu (声母), ao là phần vận (韵母), còn dấu ˇ là thanh điệu. Thiếu thanh điệu thì chưa phải là một âm tiết đúng — đó là lý do người mới đọc “có chữ mà người Trung Quốc không hiểu”.
6 nguyên âm đơn
- a — miệng mở to nhất
- o — môi tròn, nhô nhẹ ra trước
- e — miệng ngang, lưỡi lui sau
- i — miệng hẹp, kéo ngang
- u — môi tròn chụm, nhô ra
- ü — môi tròn như u, lưỡi ở vị trí i
3 bẫy khiến người Việt đọc sai ngay từ đầu
Bẫy 1 — e không phải ê
Nhìn chữ e ai cũng đọc thành “ê”. Sai. Âm này gần “ơ” hơn: miệng ngang, lưỡi lui về sau.
- đói
- anh trai
Ngoại lệ: trong ie / üe / ei thì e mới đọc như “ê”.
Bẫy 2 — i sau 7 phụ âm đọc khác hẳn
Sau zh ch sh r và z c s, chữ i KHÔNG đọc là “i” mà thành một âm ê nhẹ, cuộn/ép lưỡi.
- là
- mười
- bốn
- ăn
Chỉ 7 phụ âm đó. Sau các phụ âm khác thì i vẫn là “i”:
Bẫy 3 — ü bị đọc thành u
Tiếng Việt không có âm này nên tai tự động nghe thành “u”. Mẹo: giữ môi tròn như đọc u nhưng đặt lưỡi ở vị trí đọc i.
- nữ
- màu xanh
- đường — khác hẳn 绿 lǜ
3 quy tắc viết phải nhớ ngay
| Khi nào | Viết thành | Ví dụ |
|---|---|---|
| Đứng một mình, không có phụ âm | i → yi · u → wu · ü → yu | |
| Sau j q x | ü bỏ hai dấu chấm → u | |
| Sau n l | ü GIỮ hai dấu chấm |
Quy tắc 3 quan trọng hơn vẻ ngoài: nǚ (nữ) và nù (nổi giận) là hai từ khác nhau. Trên bàn phím cứ gõ chữ v để ra ü.
21 phụ âm đầu — chỉ 8 âm phải tập thật
Phần lớn phụ âm tiếng Trung người Việt đọc gần đúng ngay. Những âm in đỏ mới là chỗ phải luyện.
Khó số 1 — bật hơi: đọc sai là ra từ khác
Tiếng Việt không phân biệt bật hơi, tiếng Trung thì phân biệt. Đặt lòng bàn tay trước miệng: âm bật hơi phải thấy luồng hơi đập vào tay.
Khó số 2 — cuộn lưỡi hay không cuộn
zh ch sh r cuộn đầu lưỡi lên vòm miệng; z c s để lưỡi thẳng, sát chân răng. Đừng đọc zh thành “gi” và sh thành “s” như tiếng Việt.
- trung — cuộn lưỡi, không bật hơi
- sớm — lưỡi thẳng, không bật hơi
- là
- bốn
- người — cuộn lưỡi
- rửa — không phải 'xỉ'
4 thanh điệu và thanh nhẹ
Cùng âm ma, đổi thanh là đổi nghĩa hoàn toàn. Nghe liền năm nút dưới đây vài lượt trước khi tập đọc.
- mẹ — thanh 1, cao và đều
- cây gai — thanh 2, đi lên
- con ngựa — thanh 3, xuống rồi lên
- mắng — thanh 4, xuống dứt khoát
- trợ từ hỏi — thanh nhẹ, ngắn
Biến điệu — 3 trường hợp gặp hằng ngày
不 bù đổi thành bú khi đứng trước thanh 4
- không phải — 不 đổi sang thanh 2
- không tốt — 不 giữ thanh 4
一 yī đổi thanh theo chữ đứng sau
- một cái — 一 đổi sang thanh 2
- cùng nhau — 一 đổi sang thanh 4
Hai thanh 3 liền nhau: chữ đầu đọc thành thanh 2
- xin chào — hai thanh 3 liền, chữ đầu đọc thành thanh 2
Viết vẫn là nǐ hǎo, chỉ cách đọc đổi. Đây là lý do bạn nghe người Trung Quốc chào “ní hǎo”.
Đọc được pinyin rồi — học từ luôn cho khỏi quên
500 từ HSK 1 chuẩn 3.0, từ nào cũng có pinyin, nghĩa tiếng Việt và audio đọc mẫu. Học không cần tài khoản.
Câu hỏi thường gặp
Pinyin là gì?
Pinyin (拼音) là hệ chữ Latin dùng để ghi cách đọc chữ Hán. Một âm tiết pinyin gồm ba phần: phụ âm đầu (声母), phần vận (韵母) và thanh điệu. Học pinyin trước rồi mới học chữ Hán là cách nhanh nhất để nói được ngay.
Tiếng Trung có mấy thanh điệu?
Bốn thanh chính cộng thêm thanh nhẹ: mā (thanh 1, cao đều), má (thanh 2, đi lên), mǎ (thanh 3, xuống rồi lên), mà (thanh 4, xuống dứt khoát) và ma (thanh nhẹ, ngắn và không nhấn). Đọc sai thanh là ra từ khác nghĩa: mǎi là mua còn mài là bán.
Người Việt học pinyin thường sai chỗ nào nhất?
Ba lỗi lặp lại nhiều nhất: đọc e thành ê (thật ra gần ơ), đọc i sau zh ch sh r z c s thành i (phải thành âm cuộn lưỡi), và đọc ü thành u vì tiếng Việt không có âm này. Ngoài ra tiếng Việt không phân biệt bật hơi nên b–p, d–t, g–k, j–q, zh–ch, z–c rất dễ đọc lẫn.
Có bao nhiêu phụ âm đầu trong tiếng Trung?
21 phụ âm đầu. Người Việt đọc gần đúng ngay được phần lớn; thật sự phải tập riêng chỉ 8 âm: zh ch sh r (cuộn lưỡi), z c (lưỡi thẳng, bật hơi) và q x (mặt lưỡi).
Học pinyin mất bao lâu?
Nắm bảng âm và bốn thanh mất khoảng 2–3 buổi, nhưng đọc đúng thì cần luyện đi luyện lại vài tuần cùng với từ vựng thật. Cách hiệu quả là học pinyin song song với 500 từ HSK 1, mỗi từ nghe rồi đọc nhại lại.
Không có dấu ü trên bàn phím thì gõ thế nào?
Gõ chữ v. Bộ gõ tiếng Trung hiểu nv là nǚ, lv là lǜ. Lưu ý nǚ (nữ) và nù (nổi giận) là hai từ khác nhau nên đừng bỏ hai dấu chấm cho tiện.