Thanh điệu tiếng Trung — 4 thanh + thanh nhẹ, xem biểu đồ và nghe thử
Cùng một âm ma, đổi thanh là đổi nghĩa hẳn: mẹ, cây gai, con ngựa, hay mắng. Biểu đồ dưới đây vẽ theo thang 5 bậc quen dùng trong sách giáo khoa — 5 là cao nhất, 1 là thấp nhất.
Nghe liền năm nút trên vài lượt trước khi tập đọc — tai phải quen trước, miệng theo sau.
Thanh 1 · 阴平 ˉ · 55
Cao và ĐỀU từ đầu đến cuối, không lên không xuống.
Gần như khi bạn kéo dài một nốt nhạc cao. Tiếng Việt không có thanh nào giống hẳn — đừng đọc thành dấu sắc.
- mẹ
- thơ
- áo
Thanh 2 · 阳平 ˊ · 35
Đi LÊN, từ giữa vọt lên cao.
Giống lúc bạn hỏi lại “hả?” bằng giọng ngạc nhiên. Gần dấu sắc của tiếng Việt nhưng phải kéo dài hơn.
- cây gai; tê
- mười
- di chuyển
Thanh 3 · 上声 ˇ · 214
XUỐNG thấp rồi mới LÊN — thanh dài nhất.
Gần dấu hỏi tiếng Việt nhưng phải xuống sâu hơn và giữ lâu hơn. Đây là thanh người Việt hay đọc cụt.
- con ngựa
- khiến, sai
- ghế
Thanh 4 · 去声 ˋ · 51
XUỐNG dứt khoát, từ cao nhất rơi xuống thấp nhất.
Giống lúc ra lệnh gọn: “Đi!”. Gần dấu huyền + nặng, nhưng mạnh và ngắn hơn.
- mắng
- là
- ý, ý nghĩ
Thanh nhẹ · 轻声
Ngắn, nhẹ, không dấu — cao độ tuỳ chữ đứng trước.
Không có dấu trên chữ. Thường gặp ở chữ thứ hai của từ láy (妈妈, 爸爸), ở trợ từ cuối câu (吗, 呢, 吧) và ở 了, 的, 着. Đọc ngắn và nhẹ, đừng nhấn.
- trợ từ hỏi — thanh nhẹ
- mẹ — chữ sau đọc thanh nhẹ
- bố — chữ sau đọc thanh nhẹ
- cảm ơn — chữ sau đọc thanh nhẹ
Sai thanh là nói ngược nghĩa
Ba cặp dưới đây chỉ khác nhau ở thanh điệu. Bấm nghe lần lượt để thấy vì sao không thể “đọc na ná cho qua”.
Dấu thanh đánh vào chữ nào?
Thứ tự ưu tiên: a → o → e → i → u → ü. Chữ nào đứng trước trong dãy thì nhận dấu.
| Trường hợp | Viết đúng | Vì sao |
|---|---|---|
| Có a | hǎo, xiǎng | a luôn thắng |
| Không có a, có o hoặc e | gěi, duō | tới lượt o rồi e |
| iu và ui | liú, huí | dấu vào chữ cái CUỐI, đây là ngoại lệ hay viết sai |
| Chỉ có i, u hoặc ü | nǐ, wǔ, nǚ | dấu vào chính nó |
Biến điệu — 3 chỗ đọc khác chữ viết
Hai thanh 3 liền nhau → chữ trước lên thanh 2
- xin chào — đọc thành ní hǎo
- rất tốt — đọc thành hén hǎo
Viết vẫn là nǐ hǎo. Đây là lý do bạn nghe “ní hǎo” chứ không phải hai thanh hỏi liền nhau.
不 bù → bú khi đứng trước thanh 4
- không phải — 不 lên thanh 2
- không tốt — 不 giữ thanh 4
一 yī đổi thanh theo chữ đứng sau
- một cái — 一 lên thanh 2
- cùng nhau — 一 xuống thanh 4
- một năm — 一 xuống thanh 4
Nghe được thanh rồi — ghép vào âm và từ
Bảng âm tiết cho bạn bấm nghe từng âm trong 413 âm của tiếng phổ thông; kho từ HSK 1 có 500 từ đủ audio. Tất cả miễn phí.
Câu hỏi thường gặp
Tiếng Trung có mấy thanh điệu?
Bốn thanh chính cộng thanh nhẹ: mā (cao đều), má (đi lên), mǎ (xuống rồi lên), mà (xuống dứt khoát) và ma (nhẹ, ngắn). Đọc sai thanh là thành từ khác nghĩa — mǎi là mua nhưng mài là bán.
Thanh điệu tiếng Trung khác dấu tiếng Việt thế nào?
Tiếng Việt có 6 dấu, tiếng Trung chỉ 4 thanh, nên không thể ánh xạ một–một. Gần nhau nhất: thanh 2 ~ dấu sắc, thanh 4 ~ dấu huyền đọc mạnh, thanh 3 ~ dấu hỏi nhưng xuống sâu hơn. Thanh 1 thì tiếng Việt không có: phải giữ giọng cao và đều, đừng thêm dấu nào.
Dấu thanh đánh vào chữ cái nào?
Theo thứ tự a, o, e, i, u, ü: chữ nào đứng trước trong dãy đó thì nhận dấu. Ví dụ hǎo (có a), gěi (có e), duì (không có a/o/e nên dấu vào i). Riêng iu và ui thì dấu luôn đánh vào chữ cái CUỐI: liú, huí.
Vì sao người Trung Quốc đọc 你好 thành ní hǎo?
Đó là biến điệu: khi hai thanh 3 đứng liền nhau, chữ trước đọc thành thanh 2. Viết vẫn là nǐ hǎo, chỉ cách đọc đổi. Tương tự 很好 đọc thành hén hǎo.
不 và 一 đổi thanh khi nào?
不 (bù) đứng trước chữ thanh 4 thì đọc thành bú — bú shì, bú qù; còn lại giữ nguyên bù. 一 (yī) thì ngược lại: đứng trước thanh 4 đọc yí (yí gè), đứng trước thanh 1, 2, 3 đọc yì (yì qǐ, yì nián). Nghe mp3 trong trang vài lượt sẽ nhớ nhanh hơn học thuộc quy tắc.
Không đọc đúng thanh thì người ta có hiểu không?
Trong câu dài, người bản xứ thường vẫn đoán được nhờ ngữ cảnh. Nhưng khi nói từ đơn hoặc số, đọc sai thanh là hiểu sai hẳn. Thi HSK phần nghe cũng bẫy đúng chỗ này, nên tập thanh từ đầu sẽ đỡ phải sửa về sau.