要么…要么… / 不是…就是… (chọn một trong hai)

Cấu trúc 要么……要么…… (yàome... yàome...) dùng để diễn tả sự lựa chọn một trong hai khả năng hoặc hành động, mang nghĩa “hoặc là… hoặc là…”. Nó nhấn mạnh rằng chỉ có hai lựa chọn, không có phương án thứ ba. Cấu trúc tương tự 不是……就是…… (búshì... jiùshì...) cũng có nghĩa “không phải… thì là…”, nhưng 不是……就是…… thường dùng để suy đoán hoặc phán đoán một sự việc nào đó, mang tính khẳng định hơn, còn 要么……要么…… thiên về đề xuất lựa chọn hoặc yêu cầu. Cấu trúc: 要么 + A，要么 + B. A và B có thể là động từ, cụm động từ, hoặc mệnh đề. Ví dụ: 要么你去，要么我去，总得有人去。 (Hoặc là bạn đi, hoặc là tôi đi, tổng phải có người đi.) Trong câu, cấu trúc này thường đứng ở vị trí chủ ngữ hoặc vị ngữ, có thể đứng đầu câu hoặc giữa câu. Khi dùng, cần lưu ý:

• Không dùng với “都” hoặc “也” ở vế thứ hai khi muốn diễn tả lựa chọn tuyệt đối, vì bản chất đã là chọn một trong hai. Ví dụ sai: 要么你去，要么我也去。 (Sai vì “也” làm mất ý nghĩa lựa chọn.)
• Không thêm từ nối “或者” giữa hai vế, vì “或者” cũng mang nghĩa lựa chọn nhưng không nhấn mạnh tính loại trừ. Ví dụ sai: 要么你去，或者要么我去。
• Học sinh Việt thường nhầm với “hay là” trong tiếng Việt, nhưng “要么” thường dùng trong câu trần thuật, ít dùng trong câu hỏi. Câu hỏi lựa chọn nên dùng 还是 (háishì). Ví dụ: 你喝茶还是喝咖啡？ (Bạn uống trà hay cà phê?) – không dùng “要么” trong câu hỏi.
• Khi chủ ngữ hai vế khác nhau, có thể lặp lại chủ ngữ hoặc lược bỏ nếu ngữ cảnh rõ ràng. Ví dụ: 要么你帮我，要么我自己做。 (Hoặc bạn giúp tôi, hoặc tôi tự làm.)

So với 不是……就是……, hãy chú ý: 不是……就是…… thường dùng để phán đoán, ví dụ: 他不是老师就是学生。 (Anh ấy không phải giáo viên thì là học sinh.) Còn 要么……要么…… thường dùng để yêu cầu lựa chọn, ví dụ: 要么现在走，要么永远别走。 (Hoặc đi ngay bây giờ, hoặc đừng bao giờ đi.) Trong nhiều ngữ cảnh, hai cấu trúc có thể thay thế nhau, nhưng sắc thái khác nhau: “不是…就是…” mang tính suy luận, “要么…要么…” mang tính quyết định.